چه کنیم که به راحتی دیگران را ببخشیم؟

به گزارش پایگاه خبری پیام آرات، همه ما می‌دانیم که بخشیدن و فرایند بخشش کار سختی است. یعنی در کلام خیلی راحت می‌توان درباره آن گفت؛ اما عمل کردن واقعی به این راحتی‌ها نیست. برای همین است که به آموزش نیاز دارد. بله؛ بخشش یک مهارت است که همه آدم‌ها برای حفظ سلامت روح و روان خود باید آن را یاد بگیرند. بخشش یک تمرین روزانه بوده و اتفاقی ناگهانی نیست! اتفاقی که در نهایت روح و جسم فرد را در آرامشی وصف نشدنی قرار داده و ذهنش را باز می‌کند. بیش از این مقدمه‌چینی نمی‌کنم و به سراغ اصل مطلب می‌روم: چگونه دیگران را ببخشیم؟

“بخشش” یعنی چه؟

پیش از آنکه به سؤال “چگونه دیگران را ببخشیم” پاسخ دهیم، باید ابتدا معنای بخشیدن را بررسی کنیم. چون بسیاری از افراد به اشتباه فکر می‌کنند که بخشیدن یعنی فراموش کردن، تحمل کردن یا از خود گذشتگی! در صورتی که مفهوم بخشش با تمام این‌ها متفاوت است.

مفهوم بخششش دو جلوه فردی و میان فردی را شامل می‌شود. در جلوه فردی، مارتین سلیگمن آن را تحت عنوان “مدیریت زخم‌های درونی و روان‌شناختی خود” تعریف می‌کند. همچنین در جلوه میان فردی نیز، هارگر یو مفهوم بخشش را به عنوان “اهدا یک فرصت دوباره به فرد مقابل جهت ایجاد اعتماد بین فردی” معنا کرده است. حال با کنار هم گذاشتن این دو تعریف، می‌توان یک معنای جامع و کاربردی برای بخشش ارائه داد.

وقتی صحبت از فرایند بخشیدن می‌شود، قرار نیست رفتار یا اعمال نادرست آدم‌های دیگر را تحمل کنیم. تحمل کردن از منفعل بودن آمده و منفعل بودن نه تنها کمکی به بهبود ما نمی‌کند؛ بلکه حالمان را از چیزی که هست بدتر خواهد کرد. بخشش یعنی اینکه:

1. اتفاق پیش آمده را در ذهنمان بپذیریم!
2. کینه، خشم و نارضایتی که در قلبتان شکل گرفته را رها کنید!

در جمله بالا منظورمان از “رها کردن”، “فراموش کردن” نیست. چون از نظر علمی فراموشی خودخواسته یک اتفاق، یک عمل یا یک حرف اصلاً امکان ندارد. پس باید آن را رها کرده و عبور کنید. نه برای لطف کردن در حق دیگری، بلکه به‌خاطر ارزشی که برای خودتان قائل هستید.

چرا یادگرفتن “بخشش” برای همه ما ضروری‌ست؟

فردی را می‌شناختم که می‌گفت “اصلاً چرا باید بدانیم چگونه دیگران را ببخشیم؟ این حرف‌های شعارگونه برای قصه‌هاست و بخشش در دنیای واقعی چیزی جز پررو کردن طرف مقابل به همراه ندارد”. حال اصلاً کاری ندارم که آن فرد از چه خلأهای عاطفی و اختلالات روحی و روانی خاصی برخوردار بود که چنین نظری داشت. اما می‌خواهم با یک مثال به شما ثابت کنم که چرا باید بخشیدن را یاد بگیریم؟

آیا تا به حال شده فراموش کنید که زباله‌های جمع شده در آشپزخانه را به بیرون ببرید؟ این‌جور وقت‌ها اول بوی بدی را استشمام می‌کنیم و بعد متوجه داستان می‌شویم. حال برای رها شدن از شر این بوی بد باید چه کار کرد؟ آیا می‌شود وجود زباله‌ها در آشپزخانه را فراموش کنیم و بعد به زندگی عادی ادامه دهیم؟ قطعاً خیر. چون حتی با فراموش کردن آشغال‌ها هم بوی بدشان باقی می‌ماند. تنها راه موجود، رهایی از آن زباله‌ها و بیرون بردن آن‌ها از خانه است. پس وقتی می‌گوییم چگونه دیگران را ببخشیم، منظورمان رها کردن آن موضوع خاص است تا به این وسیله خودمان را از شر احساسات منفی و آزاردهنده‌ای که گریبانمان را گرفته، آزاد کنیم.

یک ضرب‌المثل معروف است که می‌گوید “لذتی که در بخشش است، در انتقام نیست”! تا به حال به مفهوم عمیق و واقعی آن فکر کرده‌اید؟ پس چگونه دیگران را ببخشیم وقتی فایده این کار هم هنوز برایمان اثبات نشده است؟ طبق تحقیقات انجام شده، “بخشش” و رهایی از حس کینه‌توزی، خشم و نفرت از دیگران ما را از 24 عامل روانی منفی دور می‌کند. عواملی مثل:

• کاهش عزت نفس
• کاهش اعتمادبه‌نفس
• کاهش کیفیت و کمیت روابط بین فردی
• از بین رفتن رضایت از زندگی
• ناامیدی
• از بین رفتن سلامت روان
• کاهش تاب‌آوری در بحران‌های زندگی

چرا نمی‌توانیم دیگران را ببخشیم؟

اگر کسی از شما پرسید “چگونه دیگران را ببخشیم”، سؤالش را با یک سؤال دیگر پاسخ دهید. به او بگویید “اصلاً چرا نمی‌توانی او را ببخشی”؟ در چنین مواقعی افراد معمولاً بهانه‌ها و دلایل شخصی متعددی می‌آورند. اما آنچه که مسلم است این است که نبخشیدن دیگران سه دلیل اصلی دارد:

1. فرد فکر می‌کند با نبخشیدن طرف مقابل، انگیزه او از تکرار دوباره آن خطا را کم می‌کند.
2. فرد فکر می‌کند که با بخشیدن طرف مقابل، زمینه وقوع جرم و بروز آن خطا را برای او فراهم می‌کند.
3. فرد فکر می‌کند که چون دیگران او را نبخشیده‌اند، او هم نباید دیگران را ببخشد.

البته مسئله به اینجا ختم نمی‌شود. چون وقتی ما با یک خطا، اشتباه، حرف یا رفتار آزاردهنده از سوی دیگران مواجه می‌شویم، شروع به نشخوار ذهنی می‌کنیم. یعنی دائم در ذهنمان آن رویداد را مرور کرده و درباره آن نظر می‌دهیم. حتی ممکن است در خیال خود نقشه انتقام هم بکشیم. ضمن اینکه گاهی اوقات این نشخوار فکری با بخشیدن هم قطع نمی‌شود. مثلاً فرد بعد از اینکه می‌گوید “تو را می‌بخشم” شروع به خودگویی‌های منفی می‌کند. با مشاهده کوچک‌ترین رفتاری از طرف آن فرد به خود می‌گویید “بشکنه این دست که نمک نداره” یا “میدونستم این آدم لیاقت بخشش نداره”! پس چه‌کار کنیم؟ چگونه دیگران را ببخشیم بدون اینکه به گفتگوی درونی خود ادامه دهیم؟

سلف مانیتورینگ را یاد بگیرید. یعنی بپذیرید که شما فقط به خاطر خودتان طرف مقابل را بخشیده و با این کار لطف بزرگی در حق خودتان کرده‌اید. از او انتظار و توقع خاصی نداشته و فقط به دلیل احترام به خود و عزت نفستان، او را ببخشید.

چگونه دیگران را ببخشیم؟

همه این‌ها را گفتیم که به یک سؤال مهم برسیم؛ چگونه دیگران را ببخشیم. حقیقت این است که بخشیدن دیگران یک فرایند کاملاً شخصی و درونی بوده و تا حد زیادی به شخصیت خود فرد بستگی دارد. یعنی نمی‌شود یک دستورالعمل مشخص برای آن صادر کرد تا همه آدم‌ها طبق آن رفتار کنند. اصلاً برای همین است که بخشیدن دیگران آن‌قدر ارزشمند و مهم است.

فردی می‌تواند دیگران را ببخشد که عزت نفس بالایی داشته و برای روح و روان خود ارزش قائل باشد. چنین فردی می‌داند که اولین بازخورد بخشش او به خودش برمی‌گردد. او با اتکا به شخصیت قدرتمند و تکامل‌یافته خود از اشتباهات و خطاهای دیگران می‌گذرد و ارزش و احترام خود را این‌گونه بالا می‌برد. دوره “شخصیت قدرتمند” سرکار خانم مریم مبارکی جایی‌ست که برای ساختن چنین شخصیتی آموزش دیده و مهارت عزت نفس، اعتمادبه‌نفس، خودباوری و احترام به خود را درون خود تقویت خواهید کرد. بعد هم کم‌تر درگیر این سؤال می‌شوید که “چگونه دیگران را ببخشیم”!

علاوه بر این موارد، راهکارهای زیر نیز می‌توانند در تمرین مهارت بخشش به شما کمک کنند:

• احساسات درونی خود را به زبان بیاورید.

بسیاری از اوقات ما نمی‌توانیم طرف مقابل را ببخشیم، چون با حجم عظیمی از افکار و احساسات منفی در ذهنمان کلنجار می‌رویم. وقتی این احساسات را به زبان می‌آوریم، متوجه می‌شویم که بخش زیادی از آن‌ها از بین رفته و خشم کم‌تری درونمان حس می‌کنیم. پس برای اینکه بدانیم چگونه دیگران را ببخشیم، باید ابتدا احساسات ناخوشایند خود را پذیرفته و بعد آن‌ها را به فردی معتمد بروز دهیم. شخصی قابل اعتماد مثل خواهر، یک دوست صمیمی و…

بازگو کردن احساسات منفی و دریافت پشتیبانی عاطفی از سوی شخصی محبوب و معتمد باعث می‌شود تا آن رویداد رنج‌آور و ناراحت کننده را راحت‌تر پشت سر بگذارید.

• زاویه دید خود را تغییر دهید.

گاهی اوقات خشم بیش از حد باعث می‌شود تا ما اتفاق رخ داده را به طور یک طرفه نگاه کنیم. یعنی سفت سر جایمان نشسته و نظر قطعی خود را صادر می‌کنیم، بدون اینکه اصلاً به حرف دیگران گوش دهیم. اگر سؤالتان این است که چگونه دیگران را ببخشیم، باید بتوانید به خود و دیگران فرصت دهید. یعنی حداقل اجازه دهید دیگران هم حرف بزنند و بعد متناسب با صحبت‌های آن‌ها زاویه دید خود را تغییر دهید. مثلاً می‌توانید خود را جای طرف مقابل گذاشته و ماجرا را از دیدگاه او ببینید. آن وقت شاید خشمتان فروکش کرده و به درک بهتری از آن موقعیت برسید. برای این کار باید مهارت همدلی را در خود پرورش داده و هوش هیجانی خود را تقویت کنید.

دوره “دومینوی هیجانات” سرکار خانم مریم مبارکی به شما کمک می‌کند تا توانایی تسلط بر احساسات خود و درک هیجانات و احساسات دیگران را درونتان تقویت کرده و در موقعیت‌های بحرانی زندگی، واکنش‌های هوشمندانه‌تر و درست‌تری از خود نشان دهید.

• انتظارات و توقعات خود از دیگران را کاهش دهید.

چگونه دیگران را ببخشیم وقتی فردی که اصلاً انتظارش را نداشتیم، چنین کار بدی در حقمان انجام می‌دهد؟ بعضی وقت‌ها ما نمی‌توانیم دیگران را ببخشیم چون توقع انجام فلان کار یا به زبان آوردن فلان حرف را از سمت آن فرد نداشته‌ایم. مثلاً ممکن است خواهرمان حرف زشتی به ما بزند و ما ناراحت شویم؛ اما اگر همان حرف را از یک غریبه بشنویم خیلی برایمان مهم نباشد. متوجه منظورم می‌شوید؟

برای اینکه بتوانیم راحت‌تر دیگران را ببخشیم، باید توقعات خود از آدم‌های اطراف را کاهش داده و به این درک برسیم که همه انسان‌ها جایزالخطا هستند. هیچ آدمی معصوم نیست و امکان انجام رفتار اشتباه از همه آدم‌ها وجود دارد. وقتی به این درک برسید، آن وقت روح بزرگ‌تر و شخصیت قدرتمندتری داشته و راحت‌تر از خطاهای دیگران می‌گذرید.

• به فردی که شما را ناراحت کرده یک نامه بنویسید.

این کار یک تمرین ساده و البته موثر برای سؤال مهم “چگونه دیگران را ببخشیم” است. تمرینی که بسیاری از روان‌شناسان به مراجعان خود پیشنهاد می‌دهند. یکی از کارهایی که به تقویت مهارت بخشش کمک می‌کند، نوشتن نامه به افرادی‌ست که شما را آزرده‌خاطر کرده‌اند. یک جای خلوت بنشینید و به فردی که شما را عصبانی و ناراحت کرده نامه بنویسید. تمام احساسات، افکار، مکالمات درونی، خشم و تجربه خود را به کلمه تبدیل کرده و روی کاغذ بیاورید. قرار نیست کسی نامه شما را بخواند. پس بدون سانسور کردن خود و ترس از قضاوت شدن، هر چه در ذهنتان می‌گذرد را بنویسید.

این کار به شما کمک می‌کند تا احساسات منفی حبس شده درونتان، آزاد شود. افکار منفی و آزارگر ذهنتان رام شده و روحتان آرام می‌شود. حتی اگر باز هم راضی به بخشش نباشید، حداقل در شرایط ایده‌آل‌تر و مناسب‌تری می‌توانید به موضوع بخشیدن طرف مقابل فکر کنید.

در نهایت…

بسیاری از ما درون خود خشمی پنهان و نهفته نسبت به آدم‌های مهم زندگیمان داریم. مثلاً پدر و مادر خود را بابت طلاقشان در دوران کودکی خود مقصر می‌دانیم و نمی‌توانیم آن‌ها را ببخشیم. یا همسرمان را بابت عدم حضورش در روز تولد فرزندمان مقصر دانسته و نمی‌توانیم او را ببخشیم. و هزاران مثال دیگر. برای همین است که همه‌مان باید بدانیم که چگونه دیگران را ببخشیم. ضمن اینکه مهارت بخشیدن دیگران در مدیریت بحران‌های زندگی، جلوگیری از بحث‌ها و مجادله‌های بی‌فایده و دعواهای خانوادگی، روبه‌رو شدن با چالش‌های احتمالی و… نیز به ما کمک می‌کند. مثلاً همکاری که در رسیدگی به درخواست مرخصی‌مان کوتاهی کرده ببخشیم و به او فرصتی دوباره دهیم.

وقتی بدانیم که چگونه دیگران را ببخشیم، احساس رضایت بیشتری از زندگی خود خواهیم داشت. نگهداری خشم و کینه در دل، چیزی جز آسیب روحی و روانی برای ما ندارد. پس به سلامت روان و آرامش روح خود اهمیت داده و مهارت بخشیدن را در خود تقویت کنید. مطمئن باشید ضرر نخواهید کرد.