آیا خودشیفتگی قابل درمان است؟

به گزارش پایگاه خبری پیام آرات، شاید بارها در زندگی با افرادی مواجه شده اید که به قول عموم از خود راضی یا خودپسند هستند. برای درمان اختلال شخصیت خودشیفته، ابتدا باید آن را بشناسیم و مرز بین عزت نفس سالم با خودشیفتگی بیمارگونه را مشخص کنیم. در این مقاله، به این سوال مهم پاسخ می دهیم که آیا خودشیفتگی درمان می شود. جدیدترین یافته های علمی درباره روش های درمانی اختلال شخصیت خودشیفته را بررسی می کنیم.

اختلال شخصیت خودشیفته چیست؟

اختلال شخصیت خودشیفته نام خود را از نارسیس گرفته است. او پسر جوان بسیار خوش سیما در افسانه های یونان باستان بود. نارسیس هیچ دختری را تحویل نمی گرفت و حتی آنها را تحقیر می کرد. روزی تصویر خود را در آب دید و عاشق آن شد. بدون اینکه متوجه شود صرفاً یک تصویر است، خود را در آب انداخت و غرق شد.

افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته توانایی های خود را بیش از حد تخمین می زنند. موفقیت هایشان را بزرگتر از آنچه هست می شمارند. در همه چیز به تحسین دیگران نیاز دارند. معتقدند برتر از دیگران هستند و انتظار دارند دیگران این برتری را به رسمیت بشناسند. اما پشت این اعتماد به نفس ظاهری، اعتماد به نفسی بسیار شکننده وجود دارد.

ملاک های تشخیص اختلال شخصیت خودشیفته در DSM-5

بر اساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی، فرد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته باید پنج مورد از ملاک های زیر را داشته باشد.

•  حس خودبزرگ بینی دارد و موفقیت ها و استعدادهای خود را بسیار بزرگ جلوه می دهد.
•  دائماً درباره موفقیت، قدرت، هوش، زیبایی یا عشق ایده آل خیال بافی می کند.
•  باور دارد که تافته جدابافته است. فقط افراد خاص مثل خودش توانایی درک او را دارند.
•  به شدت نیازمند تحسین و تعریف دیگران است.
•  از دیگران برای رسیدن به اهدافش سوء استفاده می کند.
•  همدلی ندارد و نمی خواهد احساسات دیگران را به رسمیت بشناسد.
•  از بالا به دیگران نگاه می کند و حق به جانب است.
•  به دیگران حسادت می کند یا تصور می کند دیگران به او حسادت می کنند.

علل اختلال شخصیت خودشیفته

نظریات روانکاوی معتقدند صفات اختلال شخصیت خودشیفته در فرزندان والدین سرد و بی عاطفه ایجاد می شود. این والدین موفقیت های فرزند را بی ارزش می کنند. کودک تبدیل به فردی می شود که در مورد موفقیت هایش دائماً دنبال جلب تأیید دیگران است.

از طرف دیگر، برخی متخصصان معتقدند محبت بیش از حد والدین نیز می تواند باعث خودشیفتگی شود. این والدین باعث می شوند فرزندانشان باورهای غیرواقعی و خودبزرگ بینانه پیدا کنند. شواهد نشان می دهد بسیاری از افراد مبتلا، فرزندان اول یا تک فرزند خانواده بوده و والدین بیش از حد به آنها رسیده اند.

آیا خودشیفتگی درمان دارد؟ پاسخ علمی

پاسخ قطعی به این سوال مثبت است. تحقیقات علمی جدید نشان داده اند که اختلال شخصیت خودشیفته با روان درمانی های تخصصی قابل درمان است. یک مطالعه مهم روی هشت بیمار مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته نشان داد که پس از ۲.۵ تا ۵ سال روان درمانی منظم، همه بیماران بهبود یافتند. آنها دیگر ملاک های تشخیصی این اختلال را نداشتند و عملکرد بهتری در کار و روابط عاطفی پیدا کردند.

مطالعه دیگری که روی ۱۷۳ بیمار انجام شد، اثربخشی روان درمانی جهت مدار را تأیید کرد. این مطالعه نشان داد بعد از حدود ۵۸ جلسه درمان، بهبودهای قابل توجهی در علائم خودشیفتگی، افسردگی و نوروتیسیسم ایجاد شد.
روش های مؤثر درمان اختلال شخصیت خودشیفته

اسکیما تراپی

اسکیما تراپی یکی از مؤثرترین روش های درمان اختلال شخصیت خودشیفته است. این روش بر شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناسالم که از دوران کودکی شکل گرفته اند، تمرکز دارد. تحقیقات جدید نشان داده اند اسکیما تراپی در کاهش ویژگی های خودبزرگ بینی در افراد مبتلا به اختلال شخصیت خودشیفته بسیار مؤثر است.

پروتکل یکپارچه درمان فراتشخیصی

پروتکل یکپارچه روشی جدید و مؤثر برای درمان اختلال شخصیت خودشیفته است. این روش بیشتر بر کاهش آسیب پذیری، خشم، شرم و ناتوانی در تنظیم هیجانات تمرکز دارد. مطالعات نشان داده اند افرادی که با این روش درمان شده اند، کاهش بیشتری در ویژگی های آسیب پذیر خودشیفتگی داشته اند.

روان درمانی های روانکاوانه و پویشی

روش هایی مانند ترنسفرنس فوکوسد تراپی و مدل فراشناختی نیز برای درمان اختلال شخصیت خودشیفته به کار می روند. یک مطالعه مروری در سال ۲۰۲۴ نشان داد که از هشت مطالعه معتبر بررسی شده، هفت مطالعه تأیید کرده اند که مداخلات روان درمانی می توانند بهبود قابل توجهی در اختلال شخصیت خودشیفته ایجاد کنند.

درمان خودشیفتگی با دارو

دارودرمانی به تنهایی نمی تواند اختلال شخصیت خودشیفته را درمان کند. اما برای برخی علائم همراه می تواند مفید باشد.

برای بیمارانی که نوسانات خلقی سریع دارند، لیتیوم به کار می رود.

از آنجا که این بیماران مستعد افسردگی هستند، داروهای ضدافسردگی به ویژه داروهای سروتونرژیک می تواند مفید باشد.

انجام همزمان درمان اختلالات همراه مانند سوء مصرف مواد و اختلالات خلقی ضروری است.

چشم انداز درمان و مدت زمان مورد نیاز

درمان اختلال شخصیت خودشیفته زمان بر است و نیاز به صبر و تعهد دارد. مطالعات نشان داده اند که بهبودی معنادار معمولاً پس از چند سال درمان منظم حاصل می شود. نکته مهم این است که افراد مبتلا به این اختلال معمولاً انگیزه چندانی برای درمان ندارند و اغلب پس از شکست های بزرگ یا بحران های زندگی به دنبال کمک می آیند.

جمع بندی

آیا خودشیفتگی درمان دارد. بله. تحقیقات علمی جدید نشان داده اند که اختلال شخصیت خودشیفته با روان درمانی های تخصصی قابل درمان است. روش هایی مانند اسکیما تراپی و پروتکل یکپارچه نتایج امیدوارکننده ای داشته اند. درمان نیاز به زمان دارد و معمولاً بین ۲.۵ تا ۵ سال طول می کشد. همچنین باید انتظارات واقع بینانه ای داشت. هدف درمان حذف کامل شخصیت نیست، بلکه کاهش علائم آزاردهنده و بهبود کیفیت زندگی و روابط است.