به گزارش پایگاه خبری پیام آرات، رشد زودرس جنسی (PPR) در کودکان وضعیتی است که، در آن ویژگی های جنسی ثانویه زودتر از حد معمول ظاهر می شود. علائم PPR در دختران زیر 8 سال و در پسران زیر 9 سال قابل مشاهده است. مشکل بلوغ زودرس توسط متخصص غدد اطفال و سایر متخصصان رسیدگی می شود. این بیماری در دسته اختلالات غدد درون ریز قرار داشته و در دختران شایع تر می باشد. آسیب ناشی از ترشح زودرس هورمون های جنسی با عملکرد نادرست برخی از نواحی در مغز یا اندام های غدد درون ریز همراه است.

به طور معمول، شکل گیری ویژگی های جنسی ثانویه در دختران نباید زودتر از 10-12 سال و در پسران از سن 12-13 سالگی شروع شود. بلوغ طبیعی معمولا بین سنین 11 تا 12 سالگی اتفاق می افتد. با این حال، بلوغ زودرس وضعیتی است که در آن، کودک حدود 7 یا 8 سالگی از نظر عاطفی و جسمی به بلوغ می رسد. محققان پیامدهای روانشناختی و سلامتی بسیاری از جمله افسردگی را برای بلوغ زودرس بیان کرده اند. بنابراین لازم است تا با علائم بلوغ زودرس آشنا شوید، تا بتوانید به موقع برای درمان فرزندتان اقدام کنید.

انواع علائم بلوغ زودرس در دختران و پسران

بلوغ با علائمی همراه است که شناسایی آن ها می تواند در تشخیص و درمان به موقع کمک کننده باشد.

علائم بلوغ زودرس در دختران

بروز هر یک از علائم زیر در بازه ای زودتر از سن بلوغ طبیعی دختران، یعنی 9 تا 14 سالگی، نشانه بلوغ زودرس است.

• رشد سینه ها

رشد سینه ها نشانه شروع بلوغ واقعی در دختران است.

• افزایش قد و وزن

دختران با افزایش قد و وزن به بلوغ می رسند. بین 17 تا 18 درصد از دختران با افزایش قد، بلوغ را تجربه می کنند. آنها در دوران بلوغ در نتیجه تجمع چربی در بازوها، ران ها و قسمت بالای کمر، دچار افزایش وزن می شوند. در این دوره کمر باریک شده و استخوان های لگن گردتر و پهن تر خواهند شد.

• رشد موهای زائد

بیشتر دختران معمولا رشد سینه را به عنوان اولین علائم بلوغ تجربه می کنند. با این حال، در برخی از موارد، رشد مو ممکن است به عنوان آغاز فرآیند بلوغ در نظر گرفته شود.

• شروع عادات ماهانه

یکی دیگر از علائم بلوغ زودرس در دختران، شروع عادت ماهیانه است. بیشتر دختران اولین قاعدگی خود را در سنین 12 تا 13 سالگی تجربه می کنند. به همین دلیل، آموزش اصول بهداشت و مراقبت به دختران نوجوانی که به تازگی پریود شده اند، بسیار مهم است. دختران در سنین نوجوانی باید بدانند که تغییرات و دردهای قاعدگی طبیعی بوده و با احتیاط قابل کنترل هستند. این دردها توسط ترشح هورمون های مربوط به تولید مثل در بدن ایجاد می شوند. در زیر نمونه هایی از این دردها آورده شده اند:

• احساس درد در ران ها
• درد در قسمت بالا و پشت بدن
• نفخ شکم
• استفراغ
• اسهال
• اضطراب
• تنش در عضلات پاها و پشت
• حساس، تحریک پذیر و بدخلق شدن
• مشکلات خواب

داروهای ایبوپروفن و استامینوفن می توانند به کاهش درد پریودی کمک کنند. با قرار دادن کیسه آب گرم روی معده می توان به مقابله با اثرات فیزیکی قاعدگی نیز کمک کرد. سندرم پیش از قاعدگی یا PMS یک وضعیت طبیعی بوده و معمولا با شروع دوره پریود و سپری شدن چند روز اول به پایان می رسد. علت عوارض روانی در این دوره نیز معمولا ناشی از پریود است.

علائم بلوغ زودرس در پسران

یکی از نشانه های ابتدایی بلوغ در پسران، بزرگ شدن یا سفت شدن آلت تناسلی است. موهای ناحیه تناسلی معمولا در سن 12 سالگی ظاهر می شوند. همچنین بیضه ها بین 11 تا 12 سالگی شروع به رشد می کنند. زمان رشد آلت تناسلی بعد از رشد موهای زائد می باشد. این اتفاق معمولا در حدود 13 سالگی رخ داده و همه اینها نشانه های ورود به دنیای بزرگسالان است. در صورتی که این علائم زودتر از 11 سالگی بروز کنند، فرد دچار بلوغ زودرس می شود.

سایر علائم بلوغ زودرس پسران عبارتند از:

• هیبریداسیون صدا
• تعریق بیشتر بدن
• عرق بدبو
• افزایش ترشح هورمون رشد در سنین زیر 11 سالگی
• بلندتر شدن قد
• پهن شدن شانه ها
• بزرگ شدن دست ها و پاها
• انزال هنگام خواب شبانه
• رشد موهای صورت
• ظاهر شدن جوش و آکنه روی پوست صورت

عوارض و خطرات احتمالی بلوغ زودرس

حال که با علائم بلوغ زودرس آشنا شدید باید درباره خطرات آن نیز آگاه شوید. بلوغ زودرس می تواند منجر به مشکلات زیر شود:

• مبتلا شدن به بیماری اضطراب و استرس

فرآیند بلوغ به خودی خود مملو از استرس و اضطراب است. بسیاری از این مشکلات به دلیل عدم تعادل هورمونی در بدن ایجاد می شوند. وقتی این مرحله در سنین پایین تر در کودکان رخ می دهد، بدون شک با وضعیتی استرس زا مواجه خواهند شد. به طور مثال دختری با قاعدگی زودتر از موعد و سینه های بزرگتر نسبت به همسالان خود، در محیط مدرسه احساس انزوا می کند.

این مساله می تواند او را هدف تمسخر دیگران قرار دهد. بر اساس تحقیقات انجام شده، این کودکان نسبت به همسالان خود میزان افسردگی و اضطراب بیشتری دارند. همچنین با افزایش سن این وضعیت بدتر می شود.

• قد کوتاه و رشد ناکافی

بلوغ زودرس، کودکان و نوجوانان را می تواند به طرق مختلف تحت تاثیر قرار دهد. بلوغ زودرس با رشد سریع و تفاوت های اولیه قد مشخص می شود. با این حال، به دلیل بلوغ سریعتر، استخوان ها زودتر از حد طبیعی رشد می کنند. در نتیجه این امر به عنوان یک بزرگسال، ممکن است کوتاه تر از حد متوسط باشند. چرا که رشد قد پس از بلوغ متوقف می شود.

رشد کودکان دچار بلوغ زودرس، سریعتر از بلوغ طبیعی و در سنین پایین تر به پایان می رسد. در نتیجه، ممکن است در بزرگسالی کوتاهتر از همسالان خود باشند. البته بلوغ زودرس را می توان در زمان کودکی درمان کرد.

• مشکلات عاطفی و اجتماعی

از جنبه های جسمانی که بگذریم، به مسائل روحی و روانی مرتبط با بلوغ زودرس کودکان می رسیم. هنگامی که پسران و دختران زودتر از همسالان خود به بلوغ می رسند، نسبت به تغییرات بدن خود ناآگاه هستند. به همین دلیل احتمالا عزت نفس در نوجوانان آسیب ببیند و افسردگی و سوء مصرف مواد شایع تر شود. به همین دلیل است که والدین باید نسبت به علائم بلوغ زودرس در فرزندان هشیار باشند.

• تغییرات رفتاری

دختران در دوره بلوغ به خاطر تحریک پذیری، دچار بدخلقی و نوسانات خلقی خواهند شد. پسران همراه با رفتار خشونت آمیز، نسبت به سن خود میل جنسی نامناسبی را تجربه می کنند

• فعالیت جنسی در کودکی

از جمله علائم بلوغ زودرس در نوجوانان می توان به افزایش میل جنسی آن ها اشاره کرد. متاسفانه، در خانواده های ایرانی تنها این عارضه مورد توجه قرار می گیرد. افزایش میل جنسی در بلوغ زودرس، به دلیل ناآگاه بودن کودک می تواند باعث بارداری ناخواسته شود. افسردگی

والدین باید آگاهانه چالش های ناشی از بدخلقی و عصبی بودن زودرس بلوغ پسران و دختران را مدیریت نمایند. بلوغ زودرس می تواند آنها را منزوی کرده و باعث شود که در خانواده احساس طرد شدن کنند. کودکانی که خیلی زود به بلوغ می رسند، با چالش های جسمی، عاطفی و اجتماعی بسیاری مواجه می شوند.

• موفقیت های تحصیلی کمتر

بلوغ زودرس در کودکان، به ویژه در دختران، به دلیل عزت نفس پایین، با افت تحصیلی نوجوان همراه است. این امر تاثیر کمی بر عملکرد تحصیلی پسران بدون در نظر گرفتن سن بلوغ دارد.

انواع بلوغ زودرس

برای درک اینکه چرا برخی از کودکان بلوغ زودرس را تجربه می کنند، دانستن علت آن مفید است. هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) عامل اصلی آغاز این فرآیند می باشد. با رسیدن این هورمون به غده هیپوفیز، هورمون های بیشتری در تخمدان ها برای زنان و بیضه ها برای مردان تولید می شوند. رشد و توسعه خصوصیات جنسی زنان تحت تاثیر استروژن است. ویژگی های جنسی مردان در نتیجه تستوسترون رشد و توسعه می یابند. نوع بلوغ زودرس، تعیین می کند که چرا این فرآیند زود شروع شده است.

    1. بلوغ زودرس مرکزی

پس از شناخت علائم بلوغ زودرس، لازم است بدانید که بلوغ انواع مختلفی دارد. یکی از انواع بلوغ زودرس، بلوغ مرکزی نام دارد. این نوع بلوغ زودرس اغلب علت شناخته شده ای ندارد. فرآیند رشد بسیار سریع، در بلوغ زودرس مرکزی آغاز می شود. الگوی فرآیند و زمان بندی مراحل آن ناشناخته است.

بلوغ زودرس در اکثر کودکان مبتلا به این عارضه، با هیچ بیماری شناخته شده پزشکی ارتباطی ندارد. بلوغ زودرس مرکزی در موارد نادر ممکن است با دلایل زیر مرتبط باشد:

• تشعشع به مغز یا نخاع
• آسیب به مغز یا طناب نخاعی
• تومور در مغز یا نخاع (سیستم عصبی مرکزی)
• نقص مادرزادی در مغز (مانند هیدروسفالی)
• تومور غیر سرطانی (هامارتوما)
• کم کاری تیروئید
• هیپرپلازی مادرزادی آدرنال (گروهی از اختلالات ژنتیکی با تولید مقادیر غیرطبیعی هورمون توسط غدد فوق کلیوی)

    2. بلوغ زودرس محیطی

بلوغ زودرس محیطی به دلیل تولید استروژن یا تستوسترون توسط بدن کودک شما ایجاد می شود. بلوغ زودرس محیطی، بدون هورمون شروع کننده بلوغ (GnRH) رخ داده و کمتر رایج است. در این نوع بلوغ زودرس، مشکلات مربوط به اندام های زیر، باعث ترشح استروژن یا تستوسترون در بدن می شوند:

• تخمدان ها
• بیضه ها
• غدد فوق کلیوی
• غده هیپوفیز

شرایط زیر ممکن است منجر به بلوغ زودرس محیطی در پسران و دختران شوند:

• توموری که در غدد هیپوفیز یا آدرنال، استروژن یا تستوسترون تولید می کند.
• یک اختلال ژنتیکی نادر به نام سندرم مک کانل آلبرایت، روی استخوان و رنگ پوست تاثیر گذاشته و باعث بروز مشکلات هورمونی می شود.
• بلوغ محیطی زودرس در دختران نیز می تواند با قرار گرفتن در معرض استروژن خارجی یا منابع تستوسترون مانند کرم ها یا پمادها ایجاد شود.

بلوغ زودرس محیطی در پسران می تواند ناشی از کیست یا تومور باشد. برخی از رایج ترین تومورهای به وجود آورنده علائم بلوغ زودرس عبارتند از:

• تومور در سلول های تولیدکننده تستوسترون یا اسپرم
• یک نقص ژنتیکی عامل تولید زودرس تستوسترون در پسران 1 تا 4 سال

عوامل تاثیرگذار بر بلوغ زودرس

علل بلوغ زودرس در کودکان را می توان به سه گروه بزرگ تقسیم کرد:

• بیماری های موثر بر سیستم عصبی مرکزی، شامل هیدروسفالی، فرآیندهای مختلف انکولوژیک و آسیب های جمجمه ای مغزی.
• ناهنجاری های رشدی مادرزادی، از جمله آسیب ژنتیکی و کروموزومی و سندرم سیلور-راسل.
• بیماری های آسیب زننده به غدد درون ریز محیطی (کم کاری تیروئید، اختلال در عملکرد قشر آدرنال).

در مواردی که هیچ علت آشکاری برای PPR وجود ندارد، از بلوغ زودرس ایدیوپاتیک صحبت می کنند.

گاهی دلایل بلوغ زودرس، مصرف طولانی، غیرمنطقی یا نادرست داروهای هورمونی، پرتودرمانی و شیمی درمانی مغز است. خطر بلوغ زودرس کودک توسط عوامل زیر افزایش می یابد:

• دختر بودن (بلوغ زودرس به طور قابل توجهی در دختران شایع تر است.)
• سیاه پوست بودن
• اضافه وزن کودک
• قرار گرفتن در معرض هورمون های جنسی
• تماس با کرم ها یا پمادهای استروژن یا تستوسترون
• تماس با محصولات حاوی هورمون (مکمل های غذایی)

درمان و پیشگیری از بلوغ زودرس

درمان و پیشگیری در این مرحله به صورت زیر است:

1. پیشگیری از بروز علائم بلوغ زودرس

جنسیت و نژاد عوامل خطر آفرین بلوغ زودرس هستند که نمی توان از آنها اجتناب کرد. با این حال، می توانید با انجام کارهای زیر خطر بلوغ را در کودک خود کاهش دهید:

• دور نگه داشتن کودک از منابع خارجی استروژن و تستوسترون، مانند مکمل های غذایی حاوی استروژن یا تستوسترون
• تشویق کودک خود به حفظ وزن سالم
• تشخیص به موقع بلوغ زودرس

     2. تشخیص

• بررسی سوابق پزشکی خانواده و فرزند شما توسط پزشک
• معاینه کودک توسط متخصص غدد
• آزمایش سطح هورمون در خون
• اشعه ایکس از دست و مچ دست کودک (برای تعیین سن استخوانی کودک و میزان سرعت رشد استخوان های او)
• تعیین نوع بلوغ زودرس
• آزمایش تحریک هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH)
• تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) (برای تشخیص ناهنجاری هایی مغزی)
• چکاپ تیروئید
• سونوگرافی (برای بررسی کیست یا تومور تخمدان)

      3. درمان

بعد از آنکه علائم بلوغ زودرس را فرزندتان حس کردید. باید به فکر درمان باشید. هدف اصلی درمان بلوغ زودرس این است که فرزندتان به قد طبیعی برسد. بلوغ زودرس بر اساس علت آن درمان می شود. با این حال، در برخی موارد، بلوغ زودرس علت شناخته شده ای ندارد. پزشک ممکن است بخواهد کودک را برای بررسی چگونگی بلوغ زودرس، چند ماه زیر نظر داشته باشد. برای درمان بلوغ زودرس مرکزی می توانید از روش های زیر کمک بگیرید.

• درمان آنالوگ GnRH

بیشتر کودکان مبتلا به بلوغ زودرس مرکزی می توانند به طور موثر با دارو درمان شوند. درمان آنالوگ GnRH، مستلزم تزریق ماهانه دارویی است که از توسعه بیشتر جلوگیری می کند. این دارو را تا زمانی که کودک به سن بلوغ طبیعی برسد، به او تزریق می کنند. به طور متوسط، 16 ماه پس از قطع دارو، بلوغ برمی گردد.

• کاشت هیسترلین

کاشت هیسترلین، که می تواند تا یک سال طول بکشد، یکی دیگر از گزینه های درمانی برای بلوغ زودرس مرکزی است. علیرغم نیاز به یک روش جراحی جزئی، این درمان بدون درد و ناراحتی ناشی از تزریق منظم می باشد. از طریق بریدگی در بازوی داخلی، ایمپلنتی زیر پوست کودک شما قرار می گیرد. ایمپلنت پس از یک سال برداشته شده و در صورت لزوم با یک ایمپلنت جدید جایگزین می شود.

• درمان بیماری زمینه ای

اگر بلوغ زودرس فرزند شما ناشی از یک بیماری پزشکی دیگر باشد، باید برای جلوگیری از پیشرفت آن، بلوغ درمان شود.

سخن پایانی

بروز علائم بلوغ زودرس به خودی خود یک رویداد خطرناک نیست و اگر آگاهانه با آن برخورد شود به راحتی قابل کنترل می باشد. البته بلوغ زودرس به یکی از مهم ترین درگیری های ذهنی برای والدین تبدیل شده است. در نظر داشته باشید که مدیریت روانشناختی کودکان و نوجوانان در این زمان مهمترین کار والدین برای مقابله با این عارضه می باشد.