چرا دوباره به اعتیاد برمیگردیم؟
فهرست زیر با توجه به پژوهشی که در مورد اعتیاد درزمینهی علوم اعصاب، روانشناسی و عملکرد بالینی انجامگرفته است، چندین عوامل رفتار اعتیادآور و مرتبط با برگشت به اعتیاد را شناسایی میکند:
عوامل وسوسه انگیز و لغزش
مصرف مواد مخدر و اعتیادآور، میل شدید به مصرف دوباره مواد برای تجربه لذت را در فرد تحریک میکند. این نشانهها، سیگنالهایی را در رابطه با فرصت مصرف دوباره مواد به مغز ارسال میکنند. بهعنوانمثال، هنگام خروج از مراکز درمان ترک اعتیاد معتادانی که به محیط مصرف قبلی خود بازمیگردند بیشتر در معرض تجربهی میل شدید و مصرف مجدد مواد قرار دارند.
همچنین معتاد بهبود یافته اگر بوی ماده مخدر مصرفی را استشمام کند یا دچار استرس شود، به طرز قابلتوجهی در معرض وسوسه مصرف دوباره مواد قرار می گیرد. این همان پدیده ای است که انجمن NA یا AA بسیار در موردش هشدار میدهد که الکلیها یا معتادان مواد مخدر که ترک کرده اند، نمیتوانند به مصرف تفریحی مواد یا الکل ادامه دهند و حتماً بعد از مدتی به آن اعتیاد پیدا خواهند کرد.
از دست دادن کنترل و برگشت به اعتیاد
از دست دادن کنترل بدان معناست که فرد بر خلاف تعهد خود برای ترک مواد مخدر، بهطور آگاهانه تصمیم به مصرف دوباره مواد میگیرد. درست مثل این است که فری پس از تصمیم به رژیم، مقدار زیادی دسر میخورد. واکنش معمول نسبت به این شکست شامل عواطف و احساسات منفی (بهعنوانمثال، علایم افسردگی و تنفر از خود) است. این آموزنده است که برنامهی دوازده قدم انجمن معتادان گمنام با این جمله آغاز میشود که “ما اقرار میکنیم که در برابر مصرف هر نوع ماده مخدری ضعیف هستیم وزندگیمان غیرقابلکنترل شده است.”
میل به مصرف مواد بدون احساس لذت
معتادان عموماً به رفتار معتادگونه خود ادامه میدهند، حتی زمانی که مواد (برای مثال، سیگار یا نوشیدنی الکلی) دیگر برایشان لذتبخش نباشد. معتادان اغلب بیان میکنند که به مصرف مواد ادامه میدهند حتی زمانی که دیگر از مصرف مواد لذتی نمیبرند. بهعنوانمثال، در این رفتار اجبار به مصرف، برخی از افراد تریاکی یا سیگاری گاهی بهشدت از تریاک یا سیگار متنفر هستند اما به مصرف اجبار گونه خود همچنان ادامه میدهند.
مراقبت از برگشت دوباره مصرف مواد
علیرغم پیشرفت برخی از درمانهای مؤثر، درمانی برای اعتیاد وجود ندارد. معتادان بهبود یافته اغلب تمایل به مصرف دوباره مواد را را از طریق تمرین کنترل شناختی ازجمله اجتناب از ورود به مکانهای وسوسه انگیز مدیریت میکنند.
هدف اصلی، کاهش احتمال روبهرو شدن با نشانههایی است که موجب برگشت به اعتیاد میشود. بهعنوانمثال، حتی معتادانی که برای سالها پاک هستند نیز در جلسات گروههای حمایتی همچون AA یا NA شرکت میکنند، محیطی که در آن خبری از درمان فردی یا دارو نیست.
رفتار اعتیادی و اجباری جایگزین مصرف مواد
بسیاری از معتادان اغلب بعد از ترک اعتیاد یک رفتار اجباری دیگری را جایگزین مصرف مواد میکنند. بهعنوانمثال، آنها یا به اعتیاد به قمار روی میآورند یا با اعتیاد به روابط جنسی با احساس پوچی، خستگی، اضطراب و افسردگی که بهطور مداوم آنها را تهدید میکند، مقابله میکنند.
نقش احساسات و تجربیات منفی در برگشت به اعتیاد
نظریه خوددرمانی اعتیاد بیان میکند، افرادی که در مهارت مقابله با احساسات و هیجانات خود ضعیف هستند، ممکن است برای مدیریت احساسات و عواطف منفی یا اضطرابآور خود به مصرف مواد رویآورند.
بهعنوانمثال، افرادی با سابقه تجارب نامطلوب دوران کودکی (برای مثال، سوءاستفاده، کودکآزاری، خشونت خانگی یا آزار جنسی) در کنترل عواطف منفی و مقابله با استرس زندگی مشکل دارند.
نقش ژنتیک در اعتیاد به مواد مخدر
بیشتر افرادی که مواد مخدر را امتحان میکنند، تنها چند بار آن را مصرف مینمایند. برخی هیچگاه به مواد مخدر اعتیاد پیدا نمیکنند و تنها قصد تجربه کردن آن را دارند. اما برخی افراد بهسرعت به مصرف مواد مخدر وابسته شده و برای مدتزمان طولانی در چنین وضعیتی باقی میمانند.
شواهد اساسی حاکی از نقش استعداد یا آمادگی ژنتیکی در ابتلا به اعتیاد است. بهعنوانمثال، به خاطر آسیبپذیری ژنتیکی، احتمال اینکه کودکان افراد الکلی در آینده درگیر مشکلات مرتبط به اعتیاد به الکل شوند، بیشتر است و از رفتار تکانشی از خود نشان میدهند. بنابراین، ممکن است شما دو لیوان شراب در اختیار داشته و تمایلی به نوشیدن بیشتر از آن را نداشته باشید، اما یک فرد آسیبپذیر ازنظر ژنتیکی، بهسادگی نمیتواند در برابر نوشیدن لیوان ششم مقاومت کند.
تفاوت سوء مصرف با اعتیاد به مواد چیست؟
آیا تفاوتی میان سوء مصرف مواد با یک فرد معتاد به مواد مخدر یا الکل وجود دارد؟ در برخی از موارد تعریفنشده، سوء مصرفکننده مواد دیگر کنترل در مصرف مواد مخدر را از دست میدهد. همانطور که خیار ترشی را نمیتوان دوباره به خیار تبدیل کرد، وقتیکه فرد از این خط تعریفنشده عبور کند، تغییر و دگرگونی در مدار مغزی فرد ایجاد میشود که قابلبرگشت نیست. هر یک از معتادان به مواد مخدر از مصرف گاهبهگاه شروع کرده و سپس تبدیل به مصرفکننده غیرارادی میشوند.
اعتیاد محدود به سوء مصرف مواد نیست
مفهوم روانشناسی شرطی شدن عامل بیان میکند، اگر رفتاری با گرفتن پاداش همراه شود، احتمال اینکه فرد چنین رفتاری را دوباره تکرار کند، بیشتر خواهد بود. بهعنوانمثال، یک سگ حقهای را اجرا میکند تا غذای مخصوص به خود را بهعنوان پاداش بگیرد. در انسانها نیز شرطیسازی عامل این اجازه را به آنها میدهد تا رفتاری را که منجر به پاداشهای(یا پیامدهای) معینی میشوند را یاد بگیرند. بهعنوانمثال، احتمال اینکه فرد با توجه به اینکه بازیهای ویدیویی(یا وبگردی، خرید یا کار) موجب کاهش استرس و اندوهش میشود، در آینده درگیر چنین عملی گردد، بیشتر هست.
تکنیک های مواجه با پیشگیری از عود
آمارها در رابطه با بازگشت به اعتیاد به مواد مخدر و الکل به شدت بالا هستند. بسته به نوع مطالعه، این محدوده بین 40 تا 60 درصد یا بیشتر تخمین زده شده است. این آمارها هشداردهنده هستند و باید جدی گرفته شوند. اعتیاد به مواد مخدر باید مانند بیماری های مزمن دیگر در نظر گرفته شود؛ به طوری که عود بیماری نشانه ای از نیاز به درمان و بهبودی است. با توجه به آنچه گفته شد، آمار بالا همچنین نشان می دهد که عود اعتیاد در تعداد زیادی از موارد رخ نمی دهد. تا حد بسیار زیادی، این موارد موفقیت آمیز مدیون برنامه های موثر پیشگیری از عود هستند.
برنامه پیشگیری از عود چیست؟
پیشگیری از عود به فرد در شناسایی محرک های عود و تغییر افکار، احساسات و کارهایی که منجر به استفاده مجدد از الکل و مواد مخدر می شوند، کمک می کند. مشاوره یا یک برنامه 12 گام می تواند کمک بسیار زیادی در فرآیند بازپروری باشد.
این استراتژی ها شامل اقدامات عملی و خاصی هستند که از عود اعتیاد جلوگیری می کنند. در این مقاله، استراتژی های موثر پیشگیری از عود که قابل پیروی هستند را ارائه می کنیم.
10 استراتژی پیشگیری از عود برای سوءمصرف مواد مخدر
- دایره دوستان خود را تغییر دهید: متاسفانه، مشکلات مربوط به اعتیاد ریشه در دایره دوستان دارد. آیا دوستان خاصی دارید که شما را به سمت سوءمصرف مواد مخدر سوق می دهند؟ وقت آن رسیده است که دوستان خود را به منظور داشتن یک سبک زندگی سالم ارزیابی کنید. گاهی اوقات، این به معنی تغییر شماره تلفن یا کنار گذاشتن روابط منفی است. این می تواند دشوار باشد ولی در نهایت زندگی شما را نجات خواهد داد.
- محیط زندگی خود را تغییر دهید: همانطور که روابط دوستانه اهمیت دارند، باید مراقب مکان هایی که با دوستانتان برای وقت گذراندن می روید هم باشید. شاید این مکان یک کلوپ شبانه یا باشگاه ورزشی باشد که در آن آبجو سرو می شود. یا شاید هم بخش خاصی از شهر باشد که اکنون شما را وسوسه به مصرف الکل یا مواد مخدر می کند. اگر این مکان ها باعث عود اعتیاد می شوند، باید به هر قیمتی از آن ها دوری کنید. در همین راستا، ممکن است مجبور به ماندن در خانه یا بازدید از محیط های سازنده ای ازقبیل موزه باشید.
- اوقات فراغت خود را سپری کنید: خستگی فکری و روحی در فرآیند بازپروری می تواند خطرناک باشد. سعی کنید برای پیدا کردن رویدادها و فعالیت های فرهنگی که شامل مصرف مواد مخدر نیستند، روزنامه محلی بخوانید.
- ورزش کنید: این واقعیت دارد که اگر افسرده هستید، مصرف مواد مخدر به عنوان نوعی خود درمانی در نظر گرفته می شود. یک روش برای مبارزه با افسردگی این است که احساس شادی و سلامتی کنید. ترکیب کردن وزنه برداری با ورزش های قلبی-عروقی می تواند قدرت و بنیه شما را افزایش دهد و بهزیستی شما را بهبود دهد.
- رژیم غذایی: رژیم غذایی، بخش دیگری از داشتن زندگی سالم و شاد است. از خوردن فست فود در رستوران ها یا غذاهای پرچرب و شور خودداری کنید. از نوشیدن آب گازدار، خوردن آبنبات، دسر یا هر چیزی که حاوی طعم دهنده مصنوعی است، اجتناب کنید. وقتی ورزش می کنید و رژیم غذایی خوبی دارید، احساس شادی و بهزیستی شما در زندگی افزایش می یابد.
- کار کنید: اعتماد به نفس خود را با بهره وری و کسب دستاوردهای مختلف بهبود دهید. این حس بسیار خوبی است وقتی رئیس از شما راضی است یا وقتی کسب و کار جدیدی شروع می کنید و شاهد رشدش هستید. کار کردن، روش خوبی به منظور برگشتن به نقطه مرکزی زندگی از اعتیاد به الکل و مواد مخدر تا سعادت است. شما به این طریق می توانید اعتماد به نفس خود را بهبود دهید و هوشیاری تان را تقویت نمایید.
- روابط برقرار کنید: حتماً متوجه شده اید که به عنوان یک معتاد، مواد مخدر تبدیل به مرکز توجه در زندگی می شوند. ورق را برگردانید! هر وقت امکان دارید، برای برقراری ارتباط با دوستان و خانواده تان تلاش کنید. آن ها در زمان نیاز از شما حمایت و پشتیبانی خواهند کرد.
- با مشاور صحبت کنید: هیچ چیزی به اندازه داشتن یک مربی در فرآیند بازپروری و شروع زندگی جدید نمی تواند مفید باشد. مشاوره، کلید داستان های موفقیت آمیز بسیار زیادی در زمینه بازپروری از اعتیاد هستند. مشاور شبیه به داشتن یک برادر بزرگ تر است که هوای شما را در زندگی دارد و شما را در مسیر درست هدایت می کند.
- از گروه های حمایتی استفاده کنید: صرف نظر از این که به گروه های حمایتی اعتقاد دارید یا نه، باید شک و تردید خود را کنار بگذارید و این گروه ها را امتحان کنید. در ابتدا، نسبت به آنچه به شما یاد می دهند، از خود مقاومت نشان خواهید داد اما قلباً از بودن در این گروه ها لذت خواهید برد و قدردان ارزش کاری که برای شما در زندگی می کنند، خواهید بود. میلیون ها نفر پیش از شما از مزایای تغییردهنده گروه های حمایتی بهره مند شده اند.
- ایمان داشتن را امتحان کنید: صرف نظر از این که به خدا اعتقاد دارید یا نه، بهتر است اثر جانبی بسیار قوی یک فرد معنوی بودن را مدنظر قرار دهید: آرامش و آسایش. بعد از سال ها مصرف مواد مخدر، آیا نمی خواهید از دست این هرج و مرج خلاص شوید؟ ایمان، زندگی شما را با میوه های بسیار زیادی رونق می بخشد و بینش کاملاً جدیدی در زندگی شما ایجاد می کند.
