۹ نکته مهم برای حفظ سلامت دانشآموزان و معلمان در گرما
انجمن روانشناسی آمریکا در گزارشی تازه هشدار داده است که گرمای شدید تنها یک تهدید جسمی برای دانشآموزان نیست، بلکه میتواند یادگیری، تمرکز، سلامت روان و عملکرد معلمان را نیز تحت تأثیر قرار دهد. این گزارش بر ضرورت تدوین برنامههای جامع مدیریت گرما در مدارس تأکید میکند.
به گزارش پیام آرات به نقل از انجمن روانشناسی آمریکا (APA)، افزایش دما و وقوع موجهای گرمای شدید به یکی از چالشهای جدی مدارس تبدیل شده است؛ چالشی که میتواند سلامت، رشد و توانایی یادگیری کودکان و نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس گزارش تازهای که در چارچوب «شبکه مدارس تابآور در برابر شرایط اقلیمی شدید» منتشر شده، کودکان و نوجوانان در برابر گرمای شدید آسیبپذیری بیشتری نسبت به بزرگسالان دارند؛ زیرا بدن آنان تنظیم حرارتی متفاوتی دارد و مغز آنها همچنان در حال رشد است.
از سوی دیگر، دانشآموزان بخش قابل توجهی از ساعات بیداری خود را در مدارس میگذرانند؛ آن هم در ساعاتی که در بسیاری از مناطق، دمای هوا به بیشترین میزان خود میرسد. به همین دلیل کارشناسان معتقدند مدارس باید برای مواجهه با گرمای شدید، برنامهای مشابه سایر شرایط اضطراری داشته باشند.
گرمای شدید چه تأثیری بر بدن دانشآموزان دارد؟
بر اساس این گزارش، قرار گرفتن در معرض گرمای شدید میتواند باعث بروز علائمی مانند کمآبی بدن، گرفتگی عضلات ناشی از گرما، سرگیجه، حالت تهوع و مشکلات پوستی شود.
گرما همچنین میتواند سطح هورمونهای استرس را افزایش دهد، خواب را مختل کند، التهاب بدن را بالا ببرد و بر عملکرد سیستم قلبیعروقی و ایمنی تأثیر منفی بگذارد. قرار گرفتن طولانیمدت در معرض گرما حتی ممکن است روند برخی شاخصهای مرتبط با پیری زیستی را تسریع کند.
دمای مناسب کلاس درس بین ۲۰ تا ۲۳ درجه سانتیگراد
یکی از مهمترین یافتههای گزارش APA به تأثیر مستقیم دمای کلاس درس بر عملکرد شناختی دانشآموزان مربوط میشود.
بر اساس شواهد ارائهشده، دمای مناسب برای فضای آموزشی حدود ۲۰ تا ۲۳ درجه سانتیگراد است و افزایش دما بالاتر از این محدوده میتواند سرعت و دقت انجام فعالیتهای ذهنی را کاهش دهد.
مطالعات مربوط به عملکرد تحصیلی دانشآموزان در آمریکا نیز نشان داده است که در روزهای بسیار گرم، نمرات آزمونها کاهش پیدا میکند؛ در حالی که استفاده از سیستمهای سرمایشی مناسب میتواند بخشی از این اثر منفی را کاهش دهد.
گرمای شدید و افزایش مشکلات سلامت روان
پیامدهای گرمای شدید تنها به سلامت جسمی محدود نمیشود.
بر اساس این گزارش، دورههای گرمای شدید با افزایش مراجعه کودکان و نوجوانان به مراکز درمانی به دلیل اختلالات خلقی، خودآسیبرسانی و افکار یا رفتارهای مرتبط با خودکشی ارتباط داشته است.
افزایش اضطراب و تشدید علائم برخی اختلالات روانی از جمله اختلال دوقطبی و اختلالات روانپریشی نیز از دیگر پیامدهای احتمالی گرمای شدید عنوان شده است.
گرما میتواند پرخاشگری و غیبت از مدرسه را افزایش دهد
افزایش دما همچنین با رشد رفتارهای پرخاشگرانه در نوجوانان و افزایش میزان غیبت از مدرسه ارتباط دارد.
بخش قابل توجهی از این غیبتها ناشی از بیماریهای مرتبط با گرماست. به همین دلیل، گرمای شدید میتواند علاوه بر کاهش مستقیم تمرکز و یادگیری، از طریق افزایش تعداد روزهای غیبت نیز بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان اثر بگذارد.
در کنار این موضوع، برخی کودکان و نوجوانان در مواجهه با رویدادهای شدید اقلیمی احساساتی مانند نگرانی، درماندگی و ناامیدی را تجربه میکنند؛ احساساتی که در صورت تداوم میتواند انگیزه آنان را کاهش داده و تابآوری روانی را تضعیف کند.
معلمان هم از گرمای کلاس آسیب میبینند
گرمای شدید بر عملکرد معلمان و کارکنان آموزشی نیز تأثیر قابل توجهی دارد.
خستگی، سردرد، سرگیجه و فرسودگی جسمی از جمله علائمی است که در محیطهای آموزشی گرم گزارش شده است.
قرار گرفتن طولانیمدت در شرایط نامناسب حرارتی همچنین میتواند باعث خستگی هیجانی، کاهش احساس کارآمدی و فرسودگی شغلی در معلمان شود و در بلندمدت حتی احتمال ترک شغل را افزایش دهد.
تأثیر روزهای گرم بر خانوادهها
گرمای شدید محدود به محیط مدرسه نیست و میتواند زندگی خانوادگی را نیز مختل کند.
روزهای بسیار گرم ممکن است برنامه روزمره خانوادهها را برهم بزند و فشار روانی والدین و مراقبان را افزایش دهد. همچنین افزایش دما با افزایش تعارضهای بینفردی ارتباط دارد و این تنشها میتواند بر شیوه تعامل والدین با فرزندان اثر بگذارد.
از سوی دیگر، شبهای گرم کیفیت خواب والدین و کودکان را کاهش میدهد و کمبود خواب میتواند مشکلات خلقی و دشواری در تنظیم هیجانات را تشدید کند.
خانوادههایی که با مشکلات اقتصادی، هزینه بالای انرژی یا سکونت در خانههای شلوغ و فاقد سیستم سرمایشی مناسب مواجه هستند، آسیبپذیری بیشتری در برابر این شرایط دارند.
همه دانشآموزان به یک اندازه در معرض خطر نیستند
گزارش APA تأکید میکند که پیامدهای گرمای شدید بهطور مساوی در میان همه گروههای اجتماعی توزیع نمیشود.
کودکان کمسن، خانوادههای کمدرآمد و جوامعی که دسترسی کمتری به امکانات سرمایشی و زیرساختهای مناسب دارند، در معرض خطر بیشتری قرار میگیرند.
به گفته کارشناسان، تغییرات اقلیمی میتواند نابرابریهای موجود در حوزه آموزش و سلامت را تشدید کند.
مدارس باید برنامه جامع مدیریت گرما داشته باشند
این گزارش مجموعهای از توصیههای علمی برای کاهش خطرات ناشی از گرمای شدید در مدارس ارائه کرده است.
از جمله این پیشنهادها میتوان به تعیین مسئول مشخص برای مدیریت شرایط گرمای شدید در سطح منطقه آموزشی، تعریف آستانههای دمایی برای اجرای اقدامات حفاظتی، پایش مستمر دمای مدارس و ادغام برنامه مدیریت گرما در طرحهای ایمنی مدارس اشاره کرد.
همچنین توصیه شده است مناطقی از مدرسه که بیشترین گرما را تجربه میکنند در اولویت بهسازی قرار گیرند و برای دانشآموزان و کارکنانی که آسیبپذیری بیشتری دارند، اقدامات حفاظتی بهصورت خودکار در نظر گرفته شود.
کارشناسان تأکید دارند اقداماتی مانند نوشیدن آب بیشتر یا پوشیدن لباسهای سبک نباید تنها راهکار مدارس باشد، بلکه باید بهعنوان آخرین لایه محافظتی در کنار اصلاح زیرساختها و مدیریت محیط آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.
«روز برفی برای مغز»؛ پیشنهاد تازه برای روزهای بسیار گرم
یکی از جالبترین پیشنهادهای این گزارش آن است که مدارس روزهای بسیار گرم را مشابه «روز برفی برای توانایی شناختی» در نظر بگیرند.
دلیل این پیشنهاد آن است که افزایش دما میتواند حافظه، توجه، تمرکز و قدرت تصمیمگیری را کاهش دهد.
بر همین اساس، پیشنهاد شده است مدارس برای روزهای بسیار گرم برنامه آموزشی متفاوتی داشته باشند؛ به عنوان مثال آزمونهای مهم به روز دیگری منتقل شود، حجم فعالیتهای شناختی کاهش یابد و فشار آموزشی متناسب با شرایط دمایی تنظیم شود.
کارشناسان معتقدند همانطور که مدارس برای برف، طوفان یا سایر شرایط اضطراری برنامه مشخص دارند، افزایش شدید دما نیز باید بهعنوان یک عامل جدی در برنامهریزی آموزشی و سلامت مدارس در نظر گرفته شود.
گزارش «مدارس، اقلیم و سلامت؛ مواجهه با گرمای شدید» نخستین گزارش منتشرشده از مجموعه مطالعات «مدارس، اقلیم و سلامت» است که با همکاری انجمن روانشناسی آمریکا و شبکه مدارس تابآور در برابر شرایط اقلیمی شدید تهیه شده است.
