ناهنجاریهای حرکتی میتوانند نشانهای از مشکلات سلامت روان باشند
نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد مشکلاتی مانند اختلال در هماهنگی، کندی حرکات و حرکات ناگهانی و کنترلنشده، علاوه بر ارتباط کلی با مشکلات سلامت روان، ممکن است با برخی اختلالات روانشناختی مشخص نیز رابطه داشته باشند.
به گزارش پایگاه خبری پیام آرات، ناهنجاریهای حرکتی از قرن نوزدهم بهعنوان یکی از نشانههای احتمالی اختلالات روانی شناخته شدهاند؛ بااینحال، نحوه ارتباط دقیق این نشانهها با انواع اختلالات سلامت روان همچنان بهطور کامل روشن نیست.
جسیکا فتال، دانشجوی تحصیلات تکمیلی در آزمایشگاه ویجی میتال در دانشگاه نورثوسترن، میگوید: «وقتی پدیدهای از نخستین دورههای مطالعه اختلالات روانی مورد توجه بوده است، نمیتوان اهمیت آن را نادیده گرفت.»
ناهنجاریهای حرکتی در چه اختلالاتی دیده میشوند؟
اختلالات حرکتی بیش از همه در افراد مبتلا به روانپریشی توصیف شدهاند، اما این نشانهها در افسردگی، اختلال دوقطبی، اختلال کمتوجهی ـ بیشفعالی، اسکیزوفرنی و اختلال طیف اوتیسم نیز مشاهده میشوند.
عملکرد حرکتی بهنسبت آسان اندازهگیری میشود و مدارهای عصبی مرتبط با آن نیز تا حد زیادی شناخته شدهاند. این عملکرد علاوه بر نقش مهمی که در رشد انسان دارد، برای انجام فعالیتهای روزانه، برقراری ارتباط اجتماعی و تعامل با محیط ضروری است.
بررسی ارتباط میان ناهنجاریهای حرکتی و اختلالات روانشناختی میتواند اطلاعات تازهای درباره سازوکارهای زیربنایی مشکلات سلامت روان، روند پیشرفت بیماریها و روشهای احتمالی درمان ارائه کند. بااینحال، هنوز مشخص نیست که نشانههای حرکتی بیانگر یک خطر عمومی برای ابتلا به بیماری روانی هستند یا میتوانند به اختلالی خاص اشاره کنند.
بررسی حدود ۳۵۰۰ شرکتکننده
فتال و همکارانش در پژوهشی که سال ۲۰۲۶ در نشریه علمی «علوم روانشناختی بالینی» منتشر شد، برای پاسخدادن به این پرسش از الگوی «طبقهبندی سلسلهمراتبی آسیبشناسی روانی» یا HiToP استفاده کردند.
این الگو برخلاف نظامهای تشخیصی سنتی، اختلالات روانی را بیماریهایی کاملاً مجزا نمیداند و آنها را در قالب یک طیف بررسی میکند. در این ساختار، ابعاد گستردهای مانند روانپریشی و مشکلات درونیسازیشده به مؤلفههایی مانند ترس، پریشانی و گسستگی تقسیم میشوند و هرکدام نیز میتوانند شامل نشانههای اختصاصیتری باشند.
در این مطالعه نزدیک به ۳۵۰۰ نفر که سابقه تشخیص اختلال روانی را گزارش نکرده بودند، شرکت کردند. آنها به پرسشهایی درباره تجربههای شبهروانپریشانه، افسردگی، اضطراب، شیدایی، گسستگی روانی و مصرف مواد پاسخ دادند.
شرکتکنندگان همچنین نشانههای حرکتی خود، از جمله تأخیرهای رشدی در سالهای ابتدایی زندگی، حرکات کنترلنشده، مشکلات هماهنگی و میزان فعالیت بدنی را گزارش کردند.
ارتباط بیشتر مشکلات حرکتی با شدت نشانههای روانشناختی
پژوهشگران مدلهای مختلفی را برای بررسی رابطه میان نشانههای حرکتی و روانشناختی آزمایش کردند. اگر مشکلات حرکتی فقط نشانهای عمومی از خطر ابتلا به بیماریهای روانی بودند، انتظار میرفت یک مدل تکعاملی عملکرد بهتری داشته باشد. در مقابل، اگر این مشکلات میتوانستند نشانههای روانشناختی مشخصی را پیشبینی کنند، مدلهای چندعاملی باید نتایج دقیقتری ارائه میدادند.
نتایج نشان داد مدلهایی که نشانهها را در چند خوشه جداگانه طبقهبندی میکردند، عملکرد بهتری داشتند. به گفته فتال، مدلهای دارای پنج تا هشت عامل بهترین انطباق را با دادهها نشان دادند؛ یافتهای که اهمیت تفکیک گروههای مختلف نشانهها را تأیید میکند.
بر اساس نتایج، مشکلات حرکتی کلی، دیسکینزی یا حرکات ناگهانی و کنترلنشده و اختلال در هماهنگی حرکتی، همگی با حوزههایی مانند پریشانی روانی، گسستگی و ترس ارتباط مثبت داشتند. به بیان ساده، هرچه شدت ناهنجاریهای حرکتی بیشتر بود، میزان برخی نشانههای روانشناختی نیز افزایش پیدا میکرد.
در مقابل، فعالیت بدنی بیشتر با شیدایی و مصرف مواد ارتباط مثبت داشت، اما با کنارهگیری اجتماعی، ترس و پریشانی رابطهای منفی نشان داد.
نشانهای عمومی و درعینحال اختصاصی
یافتههای این مطالعه نشان میدهد ناهنجاریهای حرکتی ممکن است هم نشانهای عمومی از افزایش احتمال مشکلات سلامت روان باشند و هم با اختلالات خاصی مانند روانپریشی و افسردگی ارتباط قویتری داشته باشند.
فتال توضیح داد که نتیجه پژوهش از هر دو دیدگاه حمایت میکند. از یکسو، حوزههای مختلف عملکرد روانشناختی با نشانههای حرکتی ارتباط دارند و از سوی دیگر، این نشانهها در بعضی اختلالات، بهویژه روانپریشی، اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
او تأکید کرد: «پیام اصلی این است که باید همچنان نشانههای حرکتی را جدی بگیریم. به تحقیقات بیشتری نیاز داریم تا مشخص شود چ
گونه میتوان این نشانهها را بهصورت عملی وارد ارزیابیهای بالینی کرد و از آنها برای کمک به افراد مبتلا به بیماریهای روانی جدی بهره برد.»
پژوهشگران خاطرنشان میکنند که وجود کندی حرکت، اختلال هماهنگی یا حرکات غیرارادی بهتنهایی به معنای ابتلا به یک اختلال روانی نیست و ارزیابی و تشخیص باید توسط متخصصان و با درنظرگرفتن مجموعهای از علائم انجام شود.
